Nếu ta chịu khó nhìn lại lịch sử, sẽ thấy một điều thú vị: hầu hết những sản phẩm, công nghệ và phát minh làm thay đổi thế giới không hề được bắt đầu bằng tiền.
Anh em nhà Wright chế tạo máy bay chỉ để trả lời một câu hỏi tưởng như điên rồ: “Liệu con người có thể bay?” Chẳng ai nghĩ rằng từ cánh quạt gỗ nhỏ bé ấy, ngành hàng không toàn cầu sẽ ra đời.
Steve Wozniak làm ra chiếc Apple I cũng không để bán, mà để chia sẻ với bạn bè trong Homebrew Computer Club – một hội những kẻ geek đam mê công nghệ. Vậy mà từ đam mê cá nhân đó, cả một đế chế công nghệ trăm tỷ đô đã nảy mầm.
Edison, Tesla, Graham Bell… không ai ngồi xuống và nói: “Tôi sẽ phát minh để kiếm bộn tiền”. Họ chỉ bị thôi thúc bởi sự tò mò, niềm đam mê và khát vọng phá vỡ giới hạn. Và chính sự thôi thúc ấy mới sinh ra những sản phẩm vượt thời gian.
Điểm chung ở đây rất rõ: khi sản phẩm sinh ra từ đam mê và giá trị thật, nó có sức sống tự nhiên để phát triển.
Một sản phẩm có “chất” sẽ tự tìm được đường đến với cộng đồng. Người dùng sẽ lan truyền, niềm tin được xây dựng, và từ đó thị trường mở rộng. Khi “chất” đã có, “lượng” sẽ theo. Và tiền bạc đến như một phần thưởng tất yếu.
Ngược lại, nếu bắt đầu bằng tiền, sản phẩm dễ trở nên vội vã, nông cạn. Người ta thường cắt xén, thỏa hiệp, làm cho xong để bán. Có thể tạo ra lợi nhuận ngắn hạn, nhưng khó bền vững. Đơn giản thôi: sản phẩm không có linh hồn thì làm sao níu giữ được ai?
Thành công bền vững chưa bao giờ là kết quả của những kẻ chỉ chăm chăm đếm tiền. Nó là thành quả của những người gieo trồng niềm tin, đam mê và giá trị trước.
Vậy nên, đôi khi nhìn quanh, ta thấy nhiều người cứ lao đầu vào kiếm tiền, rồi than thở:
Sao mình làm mãi mà chẳng giàu?
Câu trả lời có thể đơn giản hơn họ tưởng: vì họ đã đặt sai điểm khởi đầu.
Và giờ tôi muốn bạn nhìn nhận về các sản phẩm đơn giản hơn và gần gũi hơn nhé:
- Một chiếc đồng hồ vài chục triệu nhưng được làm ra chỉ để “đánh vào giới nhà giàu” thì nhìn vào, bạn thấy ngay cái sự thực dụng, rỗng tuếch. Nhưng một chiếc đồng hồ khác, được sinh ra từ tay nghề thủ công, từ câu chuyện về một người thợ dành cả đời nghiên cứu cơ chế vận hành, từng chi tiết được mài dũa bằng sự ám ảnh hoàn hảo… Thì dù giá cao gấp đôi, người ta vẫn sẵn sàng trả. Vì họ không mua đồng hồ, họ mua sự đam mê và câu chuyện ẩn trong đó.
- Một quán cà phê mở ra với mục tiêu “bán càng nhiều ly càng tốt”, decor na ná mấy quán khác, công thức pha chế copy trên mạng. Dù có khuyến mãi 50% thì cũng chỉ thu hút được khách vãng lai. Nhưng một quán khác, chủ quán kể rằng họ đã rong ruổi khắp vùng cao để tìm nguồn hạt, học cách rang, dành hàng tháng chỉ để thử vị và cảm nhận, rồi gom tất cả vào một tách cà phê. Ở đó, bạn không chỉ uống cà phê, bạn uống cả tâm huyết và câu chuyện.
Đó là lý do tôi cũng như bạn, khi nhìn thấy một sản phẩm được tạo ra “cho xong để bán”, tôi không hề thấy đam mê. Bởi đam mê không giấu được, và sự hời hợt cũng vậy.
Chúng ta vốn không chỉ tiêu tiền để mua sản phẩm. Chúng ta tiêu tiền để mua cảm xúc, mua niềm tin, mua sự đồng điệu. Và khi một sản phẩm có được điều đó, nó tự nhiên vượt ra ngoài giá trị sử dụng. Nó trở thành “biểu tượng”, “trải nghiệm”, hay thậm chí là “một phần con người ta”.
Còn sản phẩm chỉ có giá trị cao, nhưng thiếu đi câu chuyện và linh hồn? Đó chỉ là một món hàng xa xỉ, mà rồi sẽ sớm bị thay thế khi có thứ hào nhoáng hơn xuất hiện.