Gửi người đang cố gắng trở thành một ai đó

Khát vọng giúp con người bước ra khỏi quán tính. Nó khiến ta học một kỹ năng khó, dám thử điều chưa chắc chắn, đi xa hơn hoàn cảnh ban đầu và xây nên những thứ trước đây mình chỉ biết tưởng tượng.

Vì vậy chương này không chống lại ambition. Nó chỉ muốn hỏi một câu khác: ta đang dùng tham vọng để mở rộng đời mình, hay đang dùng nó để liên tục chứng minh rằng con người hiện tại chưa đủ?

Tham vọng đẹp nhất khi nó mở rộng con người, không phải khi nó biến hiện tại thành một bản nháp đáng xấu hổ.

Có một kiểu sống mà mọi việc hôm nay chỉ có giá trị vì nó dẫn đến ngày mai: học để có việc, làm việc để có chức danh, có chức danh để có vị thế, có vị thế để có nhiều lựa chọn hơn.

Chuỗi ấy có thể rất hợp lý. Nhưng nếu không cẩn thận, ta sẽ biến toàn bộ hiện tại thành công cụ. Mỗi ngày chỉ là một khoản đầu tư. Mỗi mối quan hệ chỉ là network. Mỗi trải nghiệm chỉ là bước đệm.

Tương lai đáng được xây, nhưng hiện tại không nên chỉ tồn tại như nguyên liệu cho tương lai.

Self-improvement thường bắt đầu từ một ý tốt: mình có thể học thêm, khỏe hơn, làm việc tốt hơn, tử tế hơn. Nhưng khi “better version” trở thành một tiêu chuẩn không có điểm dừng, thông điệp ngầm luôn là: phiên bản hiện tại vẫn chưa đủ.

Không có giới hạn tự nhiên cho việc trở nên tốt hơn. Luôn có người giỏi hơn, nhanh hơn, kỷ luật hơn, thành công hơn. Nếu giá trị bản thân bị gắn với khoảng cách tới phiên bản tối ưu, ta sẽ luôn sống trong trạng thái thiếu.

Phát triển bản thân không nên yêu cầu ta khinh thường con người đang phải làm công việc phát triển đó.

Becoming là phần hướng về phía trước: học, xây, thử, thay đổi, trở nên có năng lực hơn. Being là phần cho phép ta hiện diện: ăn một bữa mà không tối ưu, trò chuyện mà không networking, nghỉ mà không biến nó thành chiến lược phục hồi năng suất.

Một đời sống chỉ có being có thể thiếu hướng đi. Nhưng một đời sống chỉ có becoming sẽ không bao giờ cho phép mình đến nơi.

Ta cần một tương lai để hướng tới, và cũng cần một hiện tại không phải xin phép tương lai mới được có ý nghĩa.

Một chức danh, mức thu nhập, công ty, thành phố, lifestyle hay hình ảnh thành công có thể rất hấp dẫn. Nhưng hấp dẫn với ai? Với ta, hay với một phiên bản xã hội đã mô tả sẵn rằng người có năng lực thì nên muốn điều đó?

Không phải mục tiêu chịu ảnh hưởng từ xã hội đều sai. Không ai lớn lên trong chân không. Nhưng thỉnh thoảng cần tách desire khỏi expectation: nếu không ai nhìn, không ai khen, không ai biết, mình còn muốn điều này không?

Một mục tiêu đáng theo đuổi cần có ít nhất một phần lý do vẫn tồn tại ngay cả khi không có khán giả.

So sánh cung cấp dữ liệu hữu ích: ai đó cho ta thấy điều có thể làm được, một tiêu chuẩn mới, một kỹ năng mình chưa có. Nhưng comparison trở nên nguy hiểm khi ta mượn finish line của người khác rồi gọi đó là tương lai của mình.

Người khác có điểm xuất phát khác, giá trị khác, trách nhiệm khác và cái giá họ sẵn sàng trả cũng khác. Nếu chỉ nhìn tốc độ mà không nhìn hệ quy chiếu, ta dễ biến cuộc đời thành một cuộc đua mà chính mình chưa từng đăng ký.

Đừng dùng bản đồ của người khác để kết luận rằng mình đang đi chậm trên con đường của chính mình.

Người có tham vọng không nhất thiết phải luôn bất mãn. Ta có thể đồng thời nói: tôi trân trọng nơi mình đang đứng, và tôi vẫn muốn đi xa hơn.

Hai câu đó không phủ định nhau. Biết ơn hiện tại không làm mất động lực. Ngược lại, khi giá trị bản thân không hoàn toàn phụ thuộc vào thành tích tiếp theo, ta có thể lựa chọn tham vọng ít hoảng sợ hơn, ít phải chứng minh hơn, và bền vững hơn.

Tôi có thể muốn nhiều hơn mà không cần tuyên bố rằng những gì tôi đang có là vô nghĩa.

Tôi biết bạn đang cố. Bạn muốn đi xa hơn, làm được nhiều hơn, trở thành người mà ngày trước mình từng ngưỡng mộ. Tôi không muốn lấy khát vọng đó khỏi bạn.

Tôi chỉ mong trong lúc trở thành, bạn đừng đối xử với hiện tại như một phiên bản cần bị xóa. Người đang học, đang chậm, đang chưa biết, đang chưa đạt được điều ấy vẫn là một con người có quyền sống một ngày có ý nghĩa.

Đừng từ bỏ ambition. Nhưng cũng đừng để tương lai lấy hết quyền được tồn tại của hiện tại. Có lẽ phiên bản tốt hơn không phải người cuối cùng đã đạt đủ mọi thứ. Có lẽ đó là người biết phát triển mà không phải liên tục ghét nơi mình đang đứng.

Đừng từ bỏ tham vọng. Nhưng cũng đừng để tương lai lấy hết quyền được tồn tại của hiện tại.