Đừng bắt đầu bằng điều bạn muốn nói

Khi có nhiều kiến thức, phản xạ tự nhiên là muốn đưa tất cả những gì mình biết vào bài viết. Nhưng người đọc không mang theo cùng lịch sử, bối cảnh và mô hình tư duy như bạn.

Nếu bắt đầu từ nơi người viết đang đứng, nội dung dễ chính xác nhưng khó tiếp cận. Nếu bắt đầu từ nơi người đọc đang đứng, nội dung mới có cơ hội dẫn họ đi tới điều bạn muốn họ hiểu.

Câu hỏi này khiến bài viết xoay quanh người viết. Nó thường tạo ra danh sách kiến thức, quan điểm và ví dụ mà không có một trục nhu cầu rõ ràng.

Một câu hỏi tốt hơn là: Người đọc đang cố hiểu, quyết định hoặc làm điều gì? Khi câu hỏi đổi, cấu trúc bài viết cũng đổi.

Trước khi viết, hãy mô tả trạng thái hiện tại của người đọc bằng năm câu:

Who — họ là ai?

Situation — họ đang ở trong tình huống nào?

Known — họ đã biết gì?

Missing — họ đang thiếu điều gì?

Next decision — họ cần quyết định hoặc làm gì tiếp theo?

Đây là điểm xuất phát tốt hơn bất kỳ headline hay outline nào.

Một cấu trúc đơn giản:

Reader — ai đang đọc?

Problem — điều gì làm họ mắc kẹt?

Desired Understanding — sau bài này, họ cần hiểu điều gì khác đi?

Evidence — cần ví dụ, dữ liệu hay logic nào để họ tin?

Action — họ có thể làm gì tiếp theo?

Nội dung mạnh là nội dung tạo ra khoảng cách rõ ràng giữa “trước khi đọc” và “sau khi đọc”.

Cách bắt đầu từ người viết: “Có 7 nguyên tắc để viết company profile tốt.”

Cách bắt đầu từ người đọc: “Nếu khách hàng mở company profile của bạn nhưng vẫn không hiểu vì sao nên chọn bạn, vấn đề có thể không nằm ở thiết kế mà ở cách thông tin được sắp xếp.”

Cả hai có thể dẫn tới cùng một kiến thức. Nhưng cách thứ hai tạo context ngay lập tức.

Một lỗi phổ biến là giải thích quá sâu trước khi tạo nhu cầu hiểu. Người viết đưa ra framework, thuật ngữ hoặc lịch sử trong khi người đọc còn chưa thấy vì sao nó quan trọng.

Hãy tạo thứ tự: Problem first, explanation second. Khi người đọc đã nhận ra vấn đề, họ sẽ sẵn sàng tiếp nhận chiều sâu.

Bạn vẫn có thể viết cho audience rộng, nhưng phải chọn một tình huống cụ thể. “Dành cho freelancer” còn quá rộng. “Dành cho freelancer đang gửi proposal nhưng khách hàng thường im lặng sau khi nhận” là một reader state rõ hơn rất nhiều.

Specificity giúp nội dung có lực. Người không đúng hoàn toàn với persona vẫn có thể học từ tình huống đó.

Không phải mọi thông tin đều quan trọng như nhau. Một cách biên tập hữu ích là chia thành:

Need to know — cần để hiểu vấn đề.

Useful to know — giúp hiểu sâu hơn.

Nice to know — có thể đọc thêm sau.

Đưa phần “need to know” lên trước giúp người đọc không bị chìm trong chiều sâu quá sớm.

Một Tips có thể bắt đầu bằng một câu mô tả tình huống người đọc: “Bạn có nhiều project nhưng profile vẫn trông yếu?” hoặc “Proposal của bạn đầy đủ nhưng khách hàng vẫn khó đưa ra quyết định?”

Sau đó mới dẫn tới insight, framework và application. Nhờ vậy Tips trở thành câu trả lời cho một nhu cầu cụ thể, không phải một bài viết đang tìm người đọc.

Người viết giỏi không chỉ biết chọn điều cần nói. Họ biết chọn điểm bắt đầu phù hợp với người đọc .

Khi làm được điều này, nội dung trở nên ngắn hơn mà vẫn sâu hơn, bởi mỗi đoạn đều có lý do tồn tại trong hành trình hiểu của người đọc.